Um aðgengi blindra og sjónskertra að heimasíðum og upplýsingum á Netinu

30.9.2003

ÞAÐ eru líklega orðin ein sjö ár síðan blindu og sjónskertu fólki var gert kleift að nálgast upplýsingar á Netinu. Var það fyrir tilstilli Ismennt, sem þetta varð hægt. Þá var reyndar Windows-væðingin hafin og ýmis dos-forrit farin að láta undan síga. Síðan þetta gerðist hafa heil fallvötn af þróun runnið til þróunarhafsins. Netið er orðið nær ómissandi hluti daglegs lífs fjölmargra. Framfarirnar eru stöðugar og myndræn gæði sífellt meiri. Þeir sem eru blindir og sjónskertir nýta sér ýmsan búnað til þess að auðvelda sér aðgang að Netinu. Má þar nefna stækkunarbúnað hvers konar, talgervil og blindraletursskjá. Margir vefarar hafa lagt sig fram um að gera Netið aðgengilegt þeim, sem lítt eða ekkert sjá. Morgunblaðið hefur haft forystu um gott aðgengi blindra og sjónskertra að Netinu um árabil. Eitt besta dæmið um framsýni og vilja stjórnenda blaðsins er Auðlesinn Moggi, en þannig geta þeir sem eru sjónskertir stillt leturstærð eða litaumhverfi eftir þörfum. Þá er leikandi létt að lesa Moggann með blindraletursskjá eða talgervli. Núna fylgir fast á hæla Morgunblaðsins vefsíðan finna.is. Hún er vel upp sett og aðgengileg. Þar er hægt með góðu móti að fletta upp til dæmis í þjóðskránni og þaðan er tenging inn á símaskrána á Netinu. Þó eru uppflettimöguleikar finna.is í þjóðskrá ekki eins góðir og hjá Kaupþings-Búnaðarbankasíðunni. Þá hefur stjórnarráð Íslands kappkostað að gera vefsíður ráðuneytanna aðgengilegar og vefsíða Alþingis er ágæt. Telja mætti upp fleiri aðgengilegar síður, einsog t.d. vefsíður Blindrabókasafns Íslands, sem er stórgóð, og vefsíðu Björns Bjarnasonar dómsmálaráðherra. Þar hefur Hugsmiðjan riðið á vaðið og tileinkað sér þannig vinnubrögð við vefsíðugerð að til hreinnar fyrirmyndar er. Það var þess vegna að Blindrafélagið fékk Hugsmiðjuna til liðs við sig, þegar heimasíða félagsins var búin til og tekin í notkun.

Því miður verður að segjast einsog er að allmargar heimasíður eru gjörsamlega óaðgengilegar blindu og sjónskertu fólki. Má þar nefna heimasíðu Fréttablaðsins, sem nú sækir stíft á. Þannig er Fréttablaðið algjörlega óaðgengilegt blindu og sjónskertu fólki eins og DV. Hins vegar er hægt með góðu móti að fletta upp í Morgunblaðinu og lesa það sér til ánægju með blindraletursskjá eða talgervli. Heimasíða Ríkisútvarpsins er fremur óaðgengileg, en fer þó batnandi. Símaskráin á Netinu er orðin nær óaðgengileg blindum og sjónskertum. Til þess að sá hópur geti nýtt sér símaskrána er einna hentugast að fara inn á finna.is, fletta þar upp viðkomandi nafni og fara þaðan í gegnum krækju inn á símaskrána. Það væri verðugt verkefni yfirvalda þessa lands að setja í lög að heimasíður og upplýsingar á Netinu skuli verða aðgengilegar öllum og standa við stóru orðin um samfélag fyrir alla. Þannig mun jafnrétti verða virkt í raun á þessu sviði. Jafnframt ætti að veita verðlaun fyrir þær vefsíður, sem skara fram úr um aðgengi. Þar eru mbl.is, stjr.is, bbi.is (Blindrabókasafn Íslands) og finna.is nú um þessar mundir einna bestar. Leit.is hefur því miður dregist verulega afturúr.

Það auðveldar mun aðgengi blindra og sjónskertra að heimasíðum og upplýsingum ef html-texti er settur á bak við allar myndir og krækjur (linka). Þannig er hægt að nota enter-takkann í stað músarinnar, sem sjónskert fólk notar lítið sem ekkert.

Verðugt verkefni væri fyrir félagasamtök einsog Blindrafélagið að hvetja til átaks í þessum efnum og veita þeim aðilum sem skara fram úr viðurkenningu. Þetta hafa Dönsku blindrasamtökin gert með mjög góðum árangri, enda kappkosta blöð og tímarit og ýmsar opinberar stofnanir ásamt fyrirtækjum ýmiss konar að gera vefsíður sínar sem aðgengilegastar blindum og sjónskertum og þeim sem eiga erfitt um vik að nýta sér Netið.

GÍSLI HELGASON,

blokkflautuleikari,

Skildingatanga 6,

101 Reykjavík.

Áður birt í Morgunblaðinu 10. september 2003. Birt með góðfúslegu leyfi höfundar.